Posts tonen met het label Duisenberg School of Finance. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Duisenberg School of Finance. Alle posts tonen

15 maart 2012

Impact Investing Nieuws 15maart2012

Deze keer: 4% groei microkrediet in 2011, ASN en Triodos groeien in 2011, crowdfunding & policy, Forbes over institutionele investeerders en II in de VS, MIT stuk over verzekeren van de kapitaal flow naar II, charity & transparantie, het OranjeFonds en McKinsey&Co Groeiprogramma, My First Investment event, syllabus van Johns Hopkins cursus over II en als case Google.org


MARKETPLACE

Groei microkrediet vertraagd
ING communiceerde begin maart dat de wereldwijde groei aan internationale microkredieten vorig jaar verder vertraagd is door de economische crisis. In 2007 was de groei 50%, in 2008 23% en in 2011 daalde de groei naar 4%. Dit percentage wordt ook voor 2012 verwacht, maar is afhankelijk van de afhandeling van de Europese schuldencrisis.

Op de site van het Economisch Bureau van ING staat het rapport A Billion to Gain: The Dutch contributions to the microfinance sector’ (maart2012) opvolger van het rapport uit 2006 over de microkrediet sector. Een sector waar volgens ING nu 80miljard US$ in omgaat en waar buitenlandse bedrijven zo'n 25miljard US$ investeren.

Het aandeel van Nederland bedraagt 2,1miljard US$ of 8,4% van de impact investors zoals (particuliere) donoren, internationale hulporganisaties en bankinstellingen . ING stelt verder ''Naast financiële steun leveren de Nederlanders ook kennis en lopen zij voorop bij de implementatie van initiatieven die transparantie en het maatschappelijk rendement van de sector vergroten''.

De 16 onderzochte Nederlandse banken en ontwikkelingshulp/medefinancieringsorganisaties investeren in microkredietprojecten in 94 landen. Op alfabetische volgorde ABNAMRO, ASN, Min van BuZa/OS, St DOEN, FMO, Hivos ICCO, ING, Oikocredit, Oxfam Novib, Rabobank, SNSbank, SNV, Terrafina Finance, Triodos, Triple Jump zijn verenigd in het Nederlands Platform voor Microfinanciering.
Noot van de Blogger Hieronder bij ook Gelezen: een Johns Hopkins syllabus voor de cursus 'Beyond microcredit & II'' Bron: ING A_Billion_to_Gain

ASN BANK blijft groeien
ASN de grootse duurzame bank van Nederland, groeide ook in 2011. Het heeft 10,3miljard vermogen onder beheer (+900miljoen euro of 9,6%). Noot van de Blogger: ASN had in 2010 met 8miljard euro 1,3% geschat marktaandeel Bron: RapportEerlijkeBankwijzer.
ASN Bank heeft nu 575.000 klanten (+11%) de jaarlijkse groei is bijna 50.000 klanten en ASN verwijst bij dit succes naar haar 1e ASN TVspot. Het haalde in de Consumentenbond Bankenmonitor een 8,1 en werd ook uitgeroepen tot de klantvriendelijkste bank van Nederland door Marketresponse op basis van een social media (Facebook & Twitter onderzoek). Het tarief voor bankieren daalde bij ASN Bank (en SNS Bank en Regiobank) met gemiddeld 12% (Consumentenbond).

Winst
De nettowinst van de bank kwam met 51,1 miljoen euro (+18%) Noot van de Blogger: dus 0,5% rendement, maar beleggen in ASN is niet mogelijk. De beleggingsportefeuille van ASN ging in de min (5,4%) met als positieve uitzondering het duurzame obligatiefonds (+2,81 procent) en het ASN Novib Microkredietfonds (+4,92 procent).

Duurzaamheid en impact investing
ASN Bank haalde bij verschillende onderzoeken van de Eerlijke Bankwijzer de hoogste score. De ASN Bank was mede-financier van grote wind- en zonne-energieprojecten, zoals Global Tech1 (29 miljoen euro) en Lavansol (25 miljoen euro). In 2012 gaat ASN het meeste van zijn kapitaal investeren in hypotheken, energie, sociale woningbouw en zorg. ASN Bank is een dochter van SNS Bank. Bron: ASNbank


TRIODOS Bank groeit
Triodos Bank groeide in 2010 naar 4,3miljard onder beheer (+23%). Noot van de Blogger: Het had in 2010 met 3miljard euro 0,2% geschat marktaandeel Bron: RapportEerlijkeBankwijzer. Het aantal klanten groeide naar 355.000 (+24%) Het haalde in de Consumentenbond Bankenmonitor een 8,1 en de hoogste Sentimentscore (social media berichten met een positieve lading) in een klantvriendelijkheidsonderzoek bij banken door Marketresponse op basis vaneen online Facebook & Twitter onderzoek. Onderzoek minimagazine-banken.

Winst
De nettowinst steeg naar 17,3miljoen euro (+51%) Noot van de Blogger: dus 0,4% rendement. Het eigen vermogen groeide met 89miljoen euro tot 451miljoen euro, waarvan 75miljoen werd opgehaald met certificaten van aandelen bij mn particuliere beleggers in Nederland, Belgie en Spanje. Noot van de Blogger: Die certificaten stegen 50% in waarde. Noot van de Blogger: Het tarief voor bankieren bij Triodos Bank is gestegen (Consumentenbond).
De inleg in Triodos Investment Management beleggingsfondsen groeide naar 2,1miljard euro (+17%). De groei komt van (semi-) institutionele investeerders in het Ampere Equity Fund en Triodos Microfinance Fund en particuliere investeerders in Triodos Fair Share Fund. Bij tot 2014 fiscaal gefaciliteerde fondsen Triodos Groenfonds en Triodos Cultuurfonds vond 12 tot 15% uitstroom plaats.

Duurzaamheid en impact investing
De kredietverlening aan duurzame bedrijven steeg naar 2,8 miljard euro (+33%). Vanwege kinderziektes binnen de sector energieopwekking met biomassa is de voorziening van risico's 15,8miljoen euro (+50%). Het is een relatief jonge sector binnen de duurzame energiesector, met nieuwe technologie die nog sterk in ontwikkeling is; de markt voor biomassa is nog klein en volatiel. Triodos Bank financiert meer dan 350 duurzame energieprojecten in Europa, die samen voorzien in de energiebehoefte van 1,5 miljoen huishoudens (1,2 miljoen in 2010). 
De bank is ook financier van ruim 500 projecten in de culturele sector; 6,8 miljoen mensen hebben in 2011 culturele evenementen en podia bezocht die door Triodos Bank zijn gefinancierd. De Triodos microfinancieringsfondsen investeren in 44 landen en financieren 97 micro-financieringsinstellingen. Gezamenlijk bereiken ze 7,9 miljoen eindklanten, waarvan 66% vrouw en 46% woonachtig in rurale gebieden. Bron: PB Triodos

Noot van de Blogger samen hebben ASN en Triodosbank 11mijard euro duurzaam belegd vermogen onder beheer, tegen bijna 17miljard duurzaam belegd vermogen bij de Rabobank.

II THINKING

Socially Responsible Equity
McKinsey Consultant Alex Hamilton Chan v/h MIT schreef voor de Stanford Social Innovation Review The responsible hand overcoming the shortcomings of impact investing. Chan wijst op 3 zwakke plekken die op de lange termijn de ontwikkeling van II ondermijnen. Het betreft de afwezigheid van: - incentives voor het impact aspect,- incentives voor impact efficiency en – duidelijkheid over de 'trade-off', de afweging tussen financieel en impact rendement*.

Er is een theoretische oplossing voor de door Chan gesignaleerde ze tekortkomingen: MIT's (Chan's) concept van Socially Responsible Equity (Academic paper 30p) of SRE. Het is een vorm van aandeelhouderschap waarbij de aandeelhouders een beperkt deel van de huidige en toekomstige cashflow/winst kunnen afromen. Het bereikte impact niveau bepaalt welk deel dat is.

Huidige stimulerend bedoelde wetgeving in de VS schiet tekort op de door Chan genoemde zwakke plekken. In elf staten in de VS hebben Benefit Corporation of B Corps de vrijheid naast maximale winst voor de aandeelhouders (een wettelijke plicht voor ondernemingen met aandeelhouders) om ook niet-financiele doelen na te streven zoals sociale- en/of milieudoelen. De vereiste certificering* vraagt echter niet om maximalisering van de sociale en/of milieu doelen en zijn geen financiele incentives voor. * Noot van de Blogger: niet te verwarren met B Lab ge-keurmerk-te corporations. Ook Social Impact Bonds (VK) of Pay-for-success- Bonds (VS) hebben geen efficiency incentive. Er is een voordeel voor meer impact per project, maar niet voor grote efficiency of lange termijn doelen.

Marktwerking stimuleert efficiency door winst maximalisering, kostenverlaging, hoge productie, het bevordert investeringen en vermindert verspilling. SRE is een incentive voor impact maar (enthousiasme voor) aandeelhouderschap is afhankelijk van winstgevendheid. De respons van de Indiase Economie Nobelprijswinnaar Amartya Sen op het SRE concept is dat het de marktwerking behoudt, maar ook incentives voor sociale doelen in zich heeft.

* Noot van de Blogger Mijn inziens is dat voor de eerste 2 niet helemaal terecht. De door de GIIN ontwikkelde impact meting standaard IRIS en de (nog niet openbare) rating in GIIRS werken ongetwijfeld als incentives voor het impact aspect en de efficiency. Het zijn transparante benchmarks en dat verhoogt als snel het streven van de al of niet vrijwillige deelnemers om actie te ondernemen. Voorwaarde is wel dat de schaal van de onderzoeks/deelnemersgroep continue groeit. Succesvolle voorbeelden in Nederlands zijn de transparantiebenchmark van het Ministerie van Economische Zaken (uitgevoerd door KPMG) van de duurzaamheid van de bijna 500 grootste ondernemingen van Nederland en de EerlijkeBankwijzer die Nederlands grootste banken beoordeelt op duurzaamheid criteria.

Met dank aan PYMWYMI, getipt via hun facebook page. Bron: ssireview CV Chan ssireview Chan's paper conferencedevelopments Noot van de Blogger: Ik heb het stuk voor Gelezen gescand, maar was vanaf p8 de draad al kwijt vanwege alle wiskundige formules.


CROWDFUNDING

Crowdfunding & Policy
Geldvoorelkaar, het enige door de AFM goedgekeurde crowdfunding platform heeft / sponsort een informatieve site over crowdfunding Op deze site staan de Kamervragen van medio feb12 aan Minister de Jager over crowdfunding. De minister is voorstander van een verantwoorde groei van crowdfunding door actief advies en onderzoek van de toezichthouders DNB en AFM.

Uit de antwoorden van de minister: Crowdfunding heeft de potentie om een nuttige aanvulling op het beschikbare palet aan financieringsmogelijkheden te worden. De toezichthouders DNB en AFM bieden actief inzicht en/of adviseren (aan crowdfundingplatforms) in welk toezicht en regulering van toepassing is. Want het is Afhankelijk van de gekozen opzet en structuur van het bedrijfsmodel, de ondernemer en de aard van de activiteiten zijn voor crowdfunding de regels van de Wet op het financieel toezicht van toepassing. Om recente ontwikkelingen te blijven volgen zal binnenkort opnieuw een rondetafelgesprek met crowdfunding platforms op het gebied van bedrijfsfinanciering worden georganiseerd. Hieraan zullen ook de AFM en DNB deelnemen. Bron: crowdfunding beantwoording-kamervragen-over-crowdfunding


MEDIA

Forbes.com II at scale
Rahim Kahani interviewde voor Forbes Ben Thornley van InSight over impact investing (II) at scale. Ben Thornley schreef een rapport over II door overheden en institutionele investeerders (pensioen en vermogensfondsen). Institutionele investeerders hebben ruim 24triljoen US$ onder beheer en zijn en belangrijke factor in de VS en op de wereldwijde kapitaal markten.

Het rapport is een initiatief van Pacific Community Ventures (voor Community Development) en het Initiative for Responsible Investment van Harvard BU. Het werd gefinancierd door The Rockefeller Foundation. De onderzoekers waren (aangenaam) verrast door de creativiteit van institutionele investeerders om -ondanks fiduciaire beperkingen en opvattingen over portfolio management- te investeren in regionale economieën. Deze institutionele investeerders behalen naast de sociale en milieu impact ook een competitive rate of financial return.

Ook vonden de onderzoekers honderden voorbeelden van regelgeving en programma's door de Amerikaanse overheden voor II. In het rapport staan 3 suggesties (mogelijk maken, integreren en ontwikkelen) voor overheden om II (sectoraal of qua fase) verder te stimuleren. Overheden spelen al een centrale rol als inschrijver bij emissies, mede investeerder, regelgever, leverancier van goederen en diensten en technical assistance (advies) en als subsidiegever. Maar II door institutionele investeerders in de VS is al een realiteit, die door beleidsmaker verder gesteund en opgeschaald kan worden. Thornley et al zouden graag zien dat het rapport wordt gezien als appèl voor verdere facilitering van cross-sectorale samenwerking.



CHARITY

Vermogensfondsen & Transparantie
Vermogensfondsen blinken niet uit in transparantie, maar dat gaat veranderen. De FIN, vereniging van (vermogens)fondsen attendeert haar leden op de komende publicatieplicht voor stichtingen per 1 juli 2012. Die publicatieplicht is al in 2009 aangekondigd door toenmalig staatssecretaris Albayrak. De FIN attendeert de leden ook op de nieuwe (data) Kennisbank Filantropie van dagblad Trouw en Independer (vergelijkingssites) waar goede doelen en vermogensfondsen gegevens kunnen aanleveren. De Kennisbank Filantropie structureert de data en ontsluit de informatie aan een groot aantal samenwerkingspartners. Via hen komt de informatie uiteindelijk bij donateurs. Zo werken wij aan een transparante en efficiënte filantropische sector. Hier staat het huidige overzicht van goededoelen. Tot slot vraagt de FIN aandacht voor de Transparant Prijs 2012 en de deadline van 1 juli 2012 om jaarverslagen in te sturen in de categorie 'Vermogensfondsen'. Noot van de Blogger deelname aan de Transparantprijs betekent niet per se dat een verslag digitaal beschikbaar is. Bron: vereniging van fondsen en Kennisbank Filantropie


Oranje Fonds Groeiprogramma
31 maart as sluit de deadline voor het 3e Oranje Fonds Groeiprogramma. Het is een programma voor 'ambitieuze sociale ondernemers' die ondersteuning (training&coaching) en financiering ontvangen (max. 50.000euro per jaar, max. 3,5 jaar) om hun succesvolle lokale initiatief nationaal uit te rollen. Het programma is een samenwerking van McKinsey&Co en het Oranjefonds. 
Meer weten? Bekijk hier alle veelgestelde vragen over het Groeiprogramma. Hier staat het inschrijvingsformulier. Aan deelname gaat een selectieprocedure vooraf.

Het Oranje Fonds
Het Oranje Fonds is met circa 177miljoen euro vermogen (2010) het grootste sociale fonds van Nederland. Het ondersteunt sociale initiatieven gericht op Diversiteit, Samenhang in de Buurt en Actief Burgerschap. Het Oranje Fonds v/h het Juliana Welzijn Fonds 1948) is geleidelijk gegroeid door o.a. schenkingen en beleggingen en in 2002 gefuseerd met het huwelijksgeschenk aan HKH Willem Alexander en HKH prinses Maxima. In 2009 werd 80 miljoen euro aan vrijkomende deposito’s in de duurzame lijn herbelegd bij Staalbankiers (50%) en bij Triodos Bank (50%) Het investeert o.a. 10% in vastgoed waaronder Stadsherstel nv's (Amsterdam, Den Haag, Utrecht etc).


EVENT

My First Investment is een event voor startende (private equity) investeerders georganiseerd door Sprout en de Investeerdersclub. Sprout 'biedt informatie en inspiratie voor ondernemers die willen groeien' door een blad, site en netwerk en de Investeerderclub is het meest informele 'informals' netwerk van Nederland! Investeren gaat volgens ons over vertrouwen en fun. De investeerdersclub werkt samen met Poen&Partners, een gelegenheidsnetwerk voor duurzaam ondernemen en dito investeren.

Het is geen impact investment event, maar sprekers zijn o.a. Korstiaan Zandvliet van Symbid over crowdfunding: als je klein wilt beginnen met investeren. En Martijn Blom (de Investeerdersclub en Africa Unsigned): over de kansen en risico’s van informal investment.
Leden van de investeerdersclub betalen 20euro (voor het eten, aanmelden@deinvesteerdersclub.nl) niet-leden betalen 44,50pp of krijg 50% korting via de site. Bron: droomzaken


GELEZEN

Johns Hopkins cursus investeren at the Base of the Pyramid
Online stuitte ik op de cursus beschrijving met uitgebreide leeslijst van Beyond Microfinance Impact Investing: Financial Inclusion and Value Creation at the Base of the Pyramid* door Johns Hopkins School Advanced International Studies. Noot van de Blogger: Van de leeslijst heb ik al een aantal gelezen&samengevat, zie Gelezen bronnen. *De base/bottom of the pyramid is een begrip van Pralahad en betreft het armste miljard mensen. Meer: (pdf) Fortune at the Bottom

De docenten zijn Monica Brand (ACCION Frontier Investment) Gil Crawford (MicroVest fund) en Steve Wardle (Grameen foundation Pioneer Fund). De cursus is bedoeld voor Impact Investors in private equity en/of voor social enterprises die kapitaal willen ophalen.

Aanleiding
De cursus is gegeven in 2010 & 2011 en wordt ook dit jaar aangeboden (sais). Voor de docenten stond/staat microkrediet op een keerpunt: de Nobelprijs voor de vrede voor Grameen's Mohammed Yunus en de 5 beursgangen van microkrediet instellingen (MFI's) zijn mijlpalen. Vooral omdat op de beursgangen niet werd ingeschreven door grote banken (als Credit Suisse en Citigroup) en zij toch tot wel 13x overschreven werden. Dat betrof Compartamentos, Latijns Amerika's grootste MFI. Sindsdien zijn banken wel ingestapt, maar ook nieuwe spelers hebben het terrein ontdekt voor uitbreiding van hun markten (mobiele telefonie met betaal opties), uitbreiding van het aanbod/assortiment (financial inclusion) en online investerings(donatie)platforms zoals Kiva.org.

Opzet
II wordt vergeleken met en afgezet tegen venture kapitalisme (VK) en de cursus bevat dan ook standaard VK stappen. Inhoudelijk wordt ook gekeken naar innovaties voor MFI's door de stand van de (kosten verlagende en bereik vergrotende) technologie (ITC), distributie (mobiel bankieren, de flappentap, retail) en nieuwe producten zoals micro-hypotheken en -verzekeringen. De cursus behandelt nieuwe business modellen voor microkrediet (commercialisering, concurrentie en globalisering), fondsenwerving en/of screening, voorwaarden (een hele week), waardering en due diligence, deals impact meting, risico management en exits. Hiermee wordt een realistisch beeld gegeven van de praktijk en alleen echte MFI en financial inclusion cases worden bestudeerd.

De interessante vraag bij de cursus is: What does the impact investing field need to do / accomplish in order to be mainstream rather than marginal (and attract the trillions of dollars available in the capital markets – or should that not be the goal?) Noot van de Blogger: Om (ook) de Base of the Pyramid te bereiken.
Bij de verbreding van het aanbod wordt een week stilgestaan bij de obstakels om van micro verzekeringen (financial inclusion) net zo'n succes te maken als van microkrediet en een week bij micro hypotheken. Ook wordt een week stil gestaan bij de rol van het management en 'governabce; bij snelle en grote groei. Bron:JHU Beyond MF syllabus


CASE

Google.com en Google.org
Deze keer de Google en haar Foundation. Michael Porter en Bill Clinton noemen Google een bedrijf dat de corporate cultuur heeft veranderd van 'social responsibility (do no harm) naar shared value' (do good). IINieuws15feb12 Clinton en IINieuws 15maart2011 Porter. De missie van Google is 'Organize the world’s information and make it universally accessible and useful'. Duurzaamheid is een van de kernwaarden en Do the right thing; don’t be evil (list-of-google-core-values)

Peilers
Google heeft 3 peilers: -1- Venture: omdat het gelooft in de kracht van grote ondernemingen om de wereld te veranderen. Het wil 200miljoen US$ per jaar investeren in internet, software en IT, en vooral in mensen (portfolio): wel duurzaam niet direct impact investment. -2- Green Initiatives mn groene, schone energie, omdat duurzaamheid een kernwaarde is van de oprichters* en omdat 'being green makes business sense'. Google Green investeerde meer dan 915miljoen US$ in schone mn zonne- en wind energie ofwel impact investments. (collaborations) -3- Google.org (Noot van de Blogger: org als afkorting voor organisatie itt het bedrijf) gebruikt Google's informatie en technologie 'kracht' om producten te bouwen en voor beleidslobby voor 'wereldwijde uitdagingen'. De Google.org thema's zijn: ondersteuning van STEM-onderwijs (onderwijs in exacte en technische vakken: Science, Technology, Engineering en Math), onderwijs voor meisjes, zelfontplooiing dankzij technologie en de strijd tegen mensenhandel en moderne slavernij.
*De oprichters van Google: Brin en Page zijn investeerders in Tesla de Amerikaanse elektrische personen auto. Page en Brin investeren ook in schone energie zoals (off shore) wind energie.

Vermogensbeheer
Google.org is opgericht na de beursgang van Google door het reserveren van 10% van de 3 miljoen aandelen voor de van belasting vrijgestelde Google Foundation. Het is het rijkste bedrijfsfonds in de VS. Haar vermogen (Internal Revenue Service form 990) in 2009 bedroeg ruim 82miljard US$, waarvan ruim 90% in cash & savings en 12miljard USD in 'other investments' (ofwel geen staatsobligaties, aandelen, land&vastgoed of hypotheken). In haar gewijzigde statuten uit 2007 staat over investeringen dat het bestuur wèl mag speculeren met assets held for use or used directly in carrying out this corporation’s charitable activities. Maar wat ze doen en of ze echt speculeren met die 12miljard US$? Cijfers over de investeringen van Google.org heb ik niet gevonden.

Transparantie
Google is namelijk niet erg transparant. Informatie wordt wat moeizaam bij elkaar gesprokkeld. Er staan ruim 1400 you tube video's online met seminars en presentaties (voor non profits) maar door de bomen is het bos niet meer te zien. Ik vond -met Google search- geen recenter jaarverslag dan 2007 en op hun eigen site staat ook 2008 als laatste IRS report.
Google.org heeft een blog(spot) en een site met Giving back in 2011. In het jaaroverzicht staan vooral giften aan projecten, geen beleid of vermogensbeheer. In 2011 gaf Google meer dan 115miljoen US$ aan non profits en academia over de hele wereld. Het schonk ook eigen producten en diensten (zoals Google (AdWords) Grants en Google Apps for Education) aan non profits met een waarde van meer dan 1miljard US$.

In het GoogleServe bedrijfsprogramma werkten medewerkers ruim 40.000uur als vrijwilliger. Zo werkten in 2009 bijna 100 Google medewerkers voor Google.org aan Google Crisis Response (kaarten & mensen terugvinden) en RE<C (Renewable Energy Cheaper than Coal). Google creëerde een global flu monitoring system gebaseerd op (Google) search data en maakte finest-scale forest map of Mexico to date en het Amazonegebied, een kaart van OppervlakteWater in Afrika en een hitte (opwarmings)map van Latijns Amerika voor wetenschappers. Uniek is dat Google niet alleen de dat beschikbaar stelt maar ook supersnelle verwerking aanbiedt.

Google & Impact Investing
Google.org en Google vrijwilligers stonden aan de wieg van IRIS (Impact Reporting and Investment Standards) het 'meet' systeem van de GIIN (het Global Impact Investing Network). Google vrijwilligers ontwikkelden in 2006 voor Acumen Fund IINieuws 1dec11 PDMS (Portfolio Data Management System) en Google.org gebruikt dit zelf ook. Het heet nu PULSE Impact Investing Management Software en is een gratis software platform voor non-profits om hun impact (i.t.t. output en outcome) te tonen. Pulse volgt financiële, operationele, sociale en milieu-prestaties en heeft aanvullende kwalitatieve rapportage opties als aanvulling op kwantitatieve prestatie gegevens. Acumen Fund wilde in 2008 ook een standaard voor social (impact) investeerders om hun investeringen wereldwijd te benchmarken, Google.org gaf hiervoor 5 miljoen US$ (Noot van de Blogger: cash of in natura staat er niet bij), dat werd IRIS. PDMS + IRIS werd vervolgens Pulse.

Conclusie
(Er is) veel lof voor Google en Google.org en de hybride werkwijze waarin ze haar unieke positie en deskundigheid in dienst stelt van 'wereldwijde uitdagingen'. De projecten -en thema's- zijn zeer aansprekend. Het is jammer dat Google.org weinig transparant is doordat dat de werkwijze en werkzaamheden niet overzichtelijk gepresenteerd worden.
Noot van de Blogger: Deze studie en dit blog zijn niet mogelijk zonder de Google zoekmachine, Google blogspot (site-host) en vooral niet zonder Google Alert. En ik gebruik Mozilla de open source webbrowser mede mogelijk gemaakt door …. Google. Thank you Google.

1 februari 2012

Impact Investing Nieuws 1februari2012

Deze keer: II op Davos agenda, crowdfunding groeit, FSinsight, microkrediet & impact,  banken benchmark, ton voor Transparantprijs, II event door Duisenberg School of Finance, gelezen het JPMorgan 2011 rapport over 2,200 impact investments en als case de Triodos Foundation. 


MARKET
Uit de financiële markten geen impact investing nieuws, maar in Davos op het World Economic Forum was er aandacht voor. Christian Ulbrich, CEO EMEA van Jones Lang LaSalle, Inc. (JLLaS) wereldleider in vastgoed- en investeringsmanagement schrijft op het Davos Blog over vastgoed & II. De workshop heet ‘Harnessing the hype: Sustainable and impact investing’. 
Ulbrich vertelt dat de JLLaS experts hun klanten al adviseren wat de workshop poneert: ‘Impact investing is rapidly emerging as a significant asset class, perhaps worth over 1trillion US$ within the next decade’. Dus ook voor vastgoed.
De workshop behandelde drie vragen: -1- hoe voldoen aan de toenemende verwachtingen van sociaal en financieel rendement?; -2- hoe de barrières voor II te overwinnen; en -3- hoe ‘do well by doing good ’investeringsstrategieën te ontwerpen. Ulbrich stelt dat dit ook voor de vastgoedsector een prioriteit zal worden en betreurt dat uit het levendige debat geen ‘ground-breaking new ideas’ kwamen.
Bron: joneslanglasalleblog Op de Huffington Post schreef de Schwab Foundation (Social Entrepreneurship) over (hun bijdrage aan) II op de Davos agenda: Huffington Post



CROWDFUNDING

 

2.5 miljoen euro opgehaald in 2011
(Nog) Niet onder toezicht van de AFM floreert ´crowdfunding´ : het online investeerders werven via een van de circa 20 crowdfunding platforms, (eigen) netwerken en social media. Crowdfunding Consultancy Douw & Koren deed een survey en noteerde niet alleen de 2,5miljoen euro maar ook dat in de 2e helft van 2011 2x zoveel werd opgehaald als in de 1e helft. Creatie & Cultuur blijft de belangrijkste sector: 1,35miljoen euro is opgehaald door de boekuitgevers, filmmaker Eddy Terstall & Cinecrowd en andere creatieven.

F&F
Voor de meeste crowdfunding platforms geldt dat grofweg 1 op de 2 projecten er in slaagt om het benodigde bedrag op te halen. Een succesvol project haalt gemiddeld net iets meer dan 10.000 euro op. Kapitaal wordt tot op heden met name opgehaald binnen het bestaande netwerk van een ondernemer of project eigenaar. Bron: douwenkoren 2,5miljoen euro gecrowdfund in 2011 Ook interessant hun Top 10 van 2011: douwenkoren de 10 toonaangevende crowdfunding-projecten van 2011

In IINieuws 1maart2012: een overzicht van de grootste crowdfunders en hun II aanbod.

MEDIA
De Universiteit van Tilburg start Www.FSinsight.nl over Finance & Sustainability met nieuws over groene manieren van bouwen, duurzaam investeren, schone technologie en inclusive finance. ‘De website zal als podium dienen voor onderzoekers en mensen uit het bedrijfsleven om kennis uit te wisselen over economie en duurzaamheid’. De lancering is 1feb12 door Maxime Verhagen, minister van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie.

Keynote sprekers: De Britse auteur en onderzoeker Mark Lynas: Hij stelt dat we meer moeten investeren in kernenergie, niet alleen in offshore wind. Lloyd Kurtz, Chief Investment Officer bij Nelson Capital Management (Wells Fargo) en onderzoeker aan Berkeley University. Hij belicht The three challenges in sustainable finance. Hij verdedigt de prikkelende stelling dat investeerders en academici zelfgenoegzaam en overmoedig aan het worden zijn. Hij is van mening dat een gebrek aan goede en goedwerkende regelgeving één van de redenen is dat de financiële sector er niet in slaagt echte stappen te maken op het gebied van duurzaamheid. Hij pleit voor een sterke, onafhankelijke toezichthouder. Na de twee keynotes gaan Mark Lynas en Lloyd Kurtz met elkaar en met de zaal in debat.

Kees Koedijk, Dirk Brounen en Jenke ter Horst zitten in de redactie van de site (Noot van de Blogger wetenschappelijk onderzoekers naar duurzaam beleggen, hun publicaties staan op papers.ssrn). Site www.FSinsight.nl Bron: Verhagen-lanceert-financieel-groene-website

FACTS & FIGURES

IMPACT van Microkrediet
Grameen, de microkredietbank uit Bangladesh* en IRIS (Impact Reporting and Investment Standards) schreven samen een Whitepaper: Collecting & Reporting Poverty Data: Using the Progress out of Poverty Index (PPI) Toolkit with the Impact Reporting and Investment Standards. Noot van de Blogger PPI werd ontwikkeld door de Grameen  bank om ook de allerarmsten te bereiken met microkrediet. Doel van het Whitepaper is het combineren van de methodes voor het meten, volgen en rapporteren van het aantal mensen dat baat heeft bij microkrediet. Beide methoden zijn gratis online te downloaden. * De oprichter van Grameen, uitvinder van het microkrediet Mohamed Yunus ontving in 2006 de Nobelprijs voor de vrede voor zijn werk. Bron: iris-progressoutofpovertyindex
METHODIEK
Het rapport (6p.) is wat technisch, de relevantie zit hem in het feit dat veel impact investors de ambitie hebben om met hun investeringen mensen en vaak arme mensen kansen te bieden. Gebruik van IRIS standaarden door microkrediet instituties kan bijdragen aan (nog) meer of hogere investeringen in microkrediet als de impact gekwantificeerd wordt. In het nieuwste rapport van JP Morgan over II in de VS (hieronder bij GELEZEN) blijkt dat microkrediet een derde van de II omvat en 37% van het kapitaal. Noot van de Blogger: Mixmarkets.org biedt allerlei da  ta over microfinancieringsfondsen: mixmarket.org
De Nederlandse vermogensbeheerder Double Dividend uit Amsterdam publiceerde in 2010 een onderzoek naar microkrediet en -fondsen Microfinanciering: Een waardevolle toevoeging aan de portefeuille met aandacht voor de complexiteit van het meten van de maatschappelijke impact. (p10) Uit deze publicatie: De vier fonds(en)managers met meer dan 100 miljoen dollar microfinanciering onder beheer zijn: Blue Orchard (samen met o.a. Dexia), ResponsAbility, Developing World Markets (DWM, samen met SNS Asset management) en Symbiotics (Zwitserland, met verschillende vermogensbeheerders). Link doubledividend publicaties


BANKEN BENCHMARK

Jaaroverzicht Eerlijke Bankwijzer
De eerlijkebankwijzer bestaat 3 jaar en publiceerde naast haar jaaroverzicht 2011 een terugblik van 3 jaar onderzoek naar banken en hun duurzaamheidsbeleid. Het gaat beter, maar ‘sommige banken moeten hier wel veel meer werk maken. Verder is het teleurstellend dat klanten nog steeds niet weten waar banken hun geld in investeren; verreweg de meeste banken houden dit tot nu toe angstvallig verborgen’ aldus projectleider Peter Ras.

Op het strafbankje: ABN Amro, AEGON en Delta Lloyd (nieuw) omdat zij in 2011 nauwelijks of geen nieuw beleid hebben doorgevoerd (…) terwijl ze op veel sociale en milieu-onderwerpen zwak scoren. Braver: Friesland Bank, NIBC, Van Lanschot en ING. Algemeen geldt dat er gebrek is aan transparantie over zowel investeringen als duurzaamheidbeleid van veel banken, waaronder ABN Amro, SNS Bank/RegioBank en ING.

Noot van de Blogger: ABNAmro kreeg in 2007 nog de Financial Times Sustainable Bank of the Year prijs. Dit blog is mede geinspireerd door een ‘college’ duurzaam beleggen door ABN Amro’s Directeur Duurzame Ontwikkeling Vincent van Assem. In haar 2010 review Duurzaam ondernemen, werken aan verandering met een positief rendement schrijft ABNAmro over II (p.17) ‘Begin 2011 was ABN Amro gastheer van de ’IUCN leaders for nature’ conferentie waar zestien bedrijven aan meewerkten, onder de titel ‘discovering the potential of greening your core business’. Volgende stappen: uitbreiden van de zakelijke proposities voor duurzame  investeringen in de bouw, transport en publieke sector; actief blijven inspelen op de vraag naar duurzame producten en diensten voor particulieren, waaronder impact investing voor private banking (…) Noot van de Blogger2: Jammer dat impact investing vooralsnog beperkt blijft tot private banking (de 1miljoen+) beleggers), maar de praktijk leert dat  impact investing nu nog vooral voorbehouden is aan institutionele en vermogende particuliere beleggers. SNS Impact Investment hanteert vrijwel dezelfde strategie en mikt zelfs op zeer vermogende particulieren.

De EerlijkeBankwijzer is een initiatief van Amnesty International, Dierenbescherming, FNV, Milieudefensie en Oxfam Novib. Recent trad ook Pax Christi toe. De doelstelling  ‘verduurzaming van banken met behulp van consumenten’ wordt gesteund door: BothEnds, CNV, Cordaid, Eurogroup for Animals, Green Cross Nederland, Greenpeace, Hivos, ICCO, St. Natuur en Milieu, NIZA, TNI, VBDO en WSPA.
Bronnen: Persbericht en onderzoek (uitgevoerd door het economisch onderzoeksbureau Profundo) eerlijkebankwijzer nieuws


CHARITY & TRANSPARANCY

Postcode Loterij trakteert Transparantprijs winnaars
De PostcodeLoterij is Partner geworden van de Transparant Prijs voor het meest inzichtelijke en onderscheidende charitatieve jaarverslag (meer in IINieuws 1nov2011). Als partner schenkt de Postcode Loterij 100.000euro prijzengeld:  25.000euro voor de winnaar kleine fondsenwervende instellingen en 75.000euro voor de winnaar grote fondsenwervende instellingen. De Vermogensfondsen vallen buiten de boot. Noot van de Blogger: jammer juist daar is een wereld aan transparantie te winnen. 
Initiatiefnemer PwC  is -uiteraard- verheugd: het prijzengeld vormt een extra prikkel voor goede doelen om mee te dingen. De Nationale Postcode Loterij en PwC hebben de intentie om samen meer onderzoek te doen naar thema’s die de sector als geheel raken. Boudewijn Poelmann, voorzitter van de Postcode Loterijdirectie zat voorheen in de Transparantprijs jury, maar is daar nu uitgestapt. Hij beargumenteert het prijzengeld: ’Met deze samenwerking onderstrepen wij het belang dat wij hechten aan een eerlijke en open communicatie over het werk in de goede doelen sector.’ Poelmann is volgens FM Platform  van 26jan12 kritisch over ‘De hype rond impactmeting (die) wekt verwachtingen die Poelmann de praktijk (nog lang) niet ziet waarmaken.’

De Postcode Loterij
De Postcode Loterij is opgericht in 1989 om structureel fondsen te werven ‘voor goede doelen die zich inzetten voor een rechtvaardige en groene wereld. Zij werft fondsen voor onze goede doelen en geven bekendheid aan hun werk door het organiseren van een loterij’. Cursief door de blogger. ‘In 2010 is ruim 270miljoen euro uitgekeerd’ (Noot van de Blogger: de helft van de winst, de wettelijke verplichting). In het jaarverslag 2010 op p. 28 de lijst met goede doelen, waarvan bijna 40miljoen euro voor haat “eigen” Stichting DOEN (zie PAGINA Cases Nederland A t/m Z. Noot van de Blogger: De 25miljoen euro (meerjarige?) steun voor HIER, de Klimaatcampagne is niet terug te vinden in het Jaarverslag over 2010 of 2009.Wellicht is dat ‘geoormerkt’ verdeeld over de giften aan de HIER coalitie leden. Bron: HIER postcode_loterij
Bron: Transparantprijs

EVENT

Investing for Environmental and Social Impact
Duisenberg school of Finance organiseert op 28, 29 en 30 maart in Amsterdam het executive programma 'Investing for Environmental and Social Impact'. Het programma is ontwikkeld door Duisenberg school of Finance en de Stern School of Business uit New York en Universiteit Maastricht.
Doelgroep: huidige en toekomstige impact investors zoals investment professionals voor pensioensfondsen­, ontwikkelingsbanken, vermogens-beheerders voor familievermogens, fondsen en stichtingen, vermogensadviseurs, private equity firms en banken. Focus op Europa.
Indrukwekkende sprekerslijst met o.a  Steven Godeke: New York University & Stern School of Business (auteur van ´vroege´ Rockpa: Rockefeller Philantropy Advisors publicaties over impact investing), Prof. dr. Harry Hummels: Maastricht University & SNS Impact Investing, auteur van de Code Verantwoord Vermogensbeheer voor goede doelen). Peter Borgdorff: Managing Director van PFZW (misschien wel de grootste impact investor in Nederland), Theo Brouwers: Managing Director SNS Impact Investing, Nanno Kleiterp: CEO van FMO )The Dutch Development Bank), Pieter Oostlander: Managing Director Shaerpa  (EVPA board en vh Noaber´s Venture Philantropy).
Kosten 2800euro ex BTW. Registratie & info lia.de.heer@dsf.nl
Meer informatie: Investing for Environmental and Social Impact het programma.



GELEZEN

JP Morgan II Insight in 2200 transactions
14dec11 publiceerde JP Morgen 'Insight into the Impact Investment Market, An In-Depth Analysis of Investor Perspectives and over 2,200 Transactions'. Het is een update en uitbreiding van het onderzoek van eind 2010 'II* an emerging asset class' IINieuws 15maart11 52 respondenten deelden hun perspectief op de II markt en de ervaringen met ruim 2200 transacties in hun portfolio. Die respondenten zijn (mn Amerikaanse leden) van de Global Impact Investing Network (thegiin.org), Impact Assets50 en clientèle van JP Morgan. Zij verwachten van medio 2011 tot medio 2012 bijna 4 miljard US$ aan II te doen. 40% van de respondenten managed 'proprietary' (eigen) kapitaal, 25% managed 'fiduciar' kapitaal (van anderen) en 35% managed beide .
* II staat voor impact investing of impact investments, afhankelijk van de context.

Conclusies van de auteurs
Het meten van impact gebeurt vaak (70%) dmv IRIS maar ook door andere 'eigen' modellen. Het gebrek aan track record voor succesvolle II is (Noot van de Blogger: nog steeds) de grootste uitdaging. Daarnaast spelen 'illiquiditeit' (Noot van de Blogger: verhandelbaarheid) van de investeringen en de onzekerheid van het financieel rendement. Aan de andere kant, actieve overheden (mn UK, USA. de EU** en Australie) en de ontwikkeling van de II infrastructuur vergroten de kennis en stimuleren de groei. ** EU Regional Development Fund en EU Social Fund

De lancering van GIIN's ImpactBase (zie IINews 8juni2011), het eerste IRIS rapport (iris.thegiin.org report) en Impact Assets worden als mijlpalen gezien. Net als de start van GIIRS, het Global Impact Investing Reporting System (GIIRS)rating systeem voor bedrijven zie IINews 1nov2011  (Noot van de Blogger: dit perspectief benadrukt hoe 'Amerikaans' het onderzoek is).

De 3 grootste uitdagingen voor de groei van II zijn: de het gebrek aan track record van succesvolle  investeringen. Daarna het tekort aan kwalitatieve investerings mogelijkheden en “Inadequate impact measurement practice”. NB Of investeerders nu in Developed Markets (DM) of Emerging Markets (EM) of in Schuld of Private Equity (PE) investeerden maakte voor deze drie uitdagingen niet uit.

Facts & Figures
De respondenten zien II als “In its infancy and growing” (75%), veel meer dan de 19% die kiest voor “About to take off” (19%). Opvallend is de indruk dat 'het aantal insitutionele en high net worth individual investors (HNWI) die weten wat impact investing is' is verdubbeld in vergelijking met 2 jaar geleden. Bovendien verwachten institutionele en HNWI dat hun asset allocatie naar II over tien jaar gemiddeld 5% en 10% is. NB Nu valt II onder 'alternatives' (vastgoed, hedge funds, private equity, grondstoffen en 'anders') waar de grote beleggers tussen de 12 en 15% van hun portfolio in beleggen (IMF’s Survey), dus dit is ambitieus/optimistisch.  

Rendement
Bijna de helft van de respondenten vindt impact en financieel rendement even belangrijk, iets meer dan de helft stelt het een boven het andere (by optimize one while setting a floor for the other). Tweederde van de respondenten zou financieel rendement opofferen voor meer impact, maar 60% denkt niet dat dat 'nodig' is. NB Deze 2 groepen respondenten overlappen niet significant. Het internal rate of return (IRR) kan nogal verschillen, ook van benchmarks: Bij Developed Markets Equity is het 19% (benchmark 29%), Emerging Market Equity: 18% (benchmark 11%), Developed Market Corporate Debt: 4% (benchmark 11%) en in Emerging Market Corporate Debt is het gelijk aan de benchmark van 9%.

Distributie keuzes
Het impact doel is meestal 'mensen' (58%) of mens&milieu (34%). Slechts 8% geeft prioriteit aan milieu impact. 94% van de II zijn in bedrijven die werken voor/met op mensen met een laag inkomen. 70% van de II (50% van het kapitaal) is in SME. 62%  van de II is in ''debt', waarvan 52% in private debt en 38% is in private equity. 94% van de debt transacties is in senior debt, maar 59% daarvan is ´unsecured´. De meerderheid van de II bedraagt minder dan 1 miljoen US$, 40% is kleiner dan 500.000 US$, 15% tussen de 500.000 en 1 miljoen USD$. Toch is een gemiddelde II 2 miljoen US$ en 10% van de II bedragen meer dan 5miljoen US$.

67% van de II is in Emerging Markets (44% van het kapitaal) en 31% in Developed Markets (53% van het kapitaal). Regionaal: 30% van de II is in de USA (51% van het kapitaal), 30% in Latijns Amerika (15% van het kapitaal), 12% in SubSahara Afrika (7% van het kapitaal) 11% in Oost Europa, Rusland en Centraal Azie (8% van het kapitaal en 11% in Zuid Oost Azie (6% van het kapitaal). Sectoren: 34% van de II is in microkrediet (37% van het kapitaal) 15% in landbouw & voedselvoorziening (6% van het kapitaal), 13% cross-sectoraal (15% van het kapitaal) 13% in clean tech & energy (6% van het kapitaal) Noot van de Blogger: clean tech en energy is dus niet per se kapitaal intensief), 7% in huisvesting (21% van het kapitaal). Valuta 88% van de II is in US$, 3% in Euro's en een 'enkele' in Can $ of £. De resterende 8% is in 38 andere valuta.
Download report bij GIIN thegiin.org


CASE TRIODOS FOUNDATION

De Triodos Foundation is in 1971 -al voor de bank- opgericht en heeft als doelstelling "initiatieven te bevorderen en te nemen, die een aanzet willen geven tot maatschappelijke vernieuwing of bijdragen aan een meer bewuste omgang met geld". De Foundation heeft drie werkgebieden: natuur en milieu, mens en maatschappij en ontwikkelingssamenwerking (als samenbindende factor). Haar naam komt uit het Grieks "tri hodos" en betekent drievoudige weg. Een van de oprichter stelde die naam voor verwijzend naar de drie idealen uit de Franse Revolutie: vrijheid in het geestelijk leven, gelijkheid in de sociale omgang en broederlijkheid in de economie. Triodos Foundation is een stichting en maakt in juridische zin geen deel uit van de bankorganisatie.
Sinds Triodos Bank in 1980 werd opgericht, is de focus van Triodos Foundation het toekennen van donaties. Haar 2,4 medewerkers zijn in dienst van de bank en de Foundation mag gebruik maken van alle faciliteiten van de bank. Noot van de Blogger: Lage overhead dus! In de JR2010 staat dat de uitvoeringskosten 0,66%(p.4) of 43% (p.8) zijn: de jaarrekening spreekt zichzelf tegen. Desalniettemin is dat vast wel een record voor een vermogensfonds. Misschien dat bedrijfsvermogensfondsen vaker deze ruimhartigheid toepassen, maar Triodos Foundation is een van de eerste ´bedrijfsfondsen´ die ik in het kader van dit blog heb bestudeerd.

INKOMSTEN
De inkomsten bedroegen in 2010 5,7miljoen euro, dat is veel meer dan de 2,3miljoen euro in 2009. De grote toename is veroorzaakt door 1 schenking aan een Fonds op Naam van bijna 4miljoen euro. Er was 3,8miljoen euro beschikbaar voor de doelstelling, omdat bijna 2miljoen werd toegevoegd aan de voorziening. Dit i.v.m. een mogelijke claim op een deel van een schenking aan een fonds op naam.

Er werd (Noot van de Blogger: slechts*) 1,7miljoen euro besteed aan de doelstelling. Triodos heeft ruim 30 fondsen op naam (2009) waarin particulieren (rekeninghouders) ''gerichte'' of geoormerkte schenkingen kunnen doen. De Foundation kende in 2010 4 soorten schenkingen: Algemene (61.688euro); Aan Algemene Fondsen (93.530euro); Aan Steunfondsen (588.994euro); en Aan Fondsen op Naam 4.956.589euro. In de JR2010 staat 'Het aantal fondsen onder beheer zal zich geleidelijk blijven uitbreiden'.

Het vrij besteedbaar vermogen (vrije reserve) is 356.805euro, de Bestemmingsreserve 5.2miljoen euro (Noot van de Blogger: dit grote aandeel komt door de vele Fondsen op Naam).

* Noot van de Blogger: los van de voorziening ivm een mogelijke claim: hetesteden/investeren van een dergelijk grote schenking vraagt wel even tijd. De jaarrekening over 2011 zal waarschijnlijk eind april 2012 worden gepubliceerd.

BELEGGINGEN
Het beleggingsbeleid is erop gericht een bescheiden deel van de bestemmingsreserves voor de lange termijn in duurzame fondsen te beleggen. Daarnaast wordt een deposito aangehouden voor dat deel van de reserve dat niet direct zal worden ingezet. Voor het overige worden de beschikbare middelen aangehouden op spaarrekeningen of een rekening courant. In cijfers betekent dit dat van de totale activa van 8,5miljoen euro 7,5miljoen liquide (cash) is. Haar "Deelnemingen in het kader van de doelstelling" bedragen 664.062euro en haar Vastgoedbeleggingen 42.773euro. De deelnemingen zijn voor ruim 80% in .... Triodos beleggingsfondsen en bijna 10% in Triodos certificaten (soort aandelen). De inkomsten uit het vermogen bedroegen in 2010 nog geen 1%, slechts 64.715euro, waarvan 39.550 euro rente.

Triodos Fair Share Fund (453.001) Aandelen Vastgoedfonds (57.109) Aandelen Triodos Renewables Europe Fund (42.747) Certificaten Triodos Bank NV (57.743) Aandelen Cultuurfonds (13.462) Participatie VVV GmbH (Duitsland**) (40.000) Totaal 664.062euro
** VVV GmbH, bezit onroerende zaken en stelt deze ter beschikking aan ideële, antroposofische initiatieven. De deelneming dient ter ondersteuning van de Duitse Antroposofische Vereniging, die om financiële redenen niet meer in staat is aan deze activiteit deel te nemen.  

Noot van de Blogger: In de JR2010: Het beleggingsbeleid zal in 2011 worden herzien en de daarvoor geselecteerde delen van het vermogen van de stichting zullen via Triodos Private Banking duurzaam en risicomijdend worden belegd.

GARANTIES
In de jaarrekening over 2010 staat verder nog dat 2 bankgaranties zijn afgegeven: 2ton aan het Louis Bolk Instituut en bijna 150.000euro aan de Stichting Hivos-Triodos Fonds. (Voor het Hivos-Tridos Fonds is een schenkingsregeling voor (Noord-Zuid) Internet spaarders).

Conclusie
Tridos Foundation lijkt bepaald geen impact investor, bijna 90% van het vermogen wordt liquide aangehouden (bij impact investor Triodos Bank) en de deelnemingen zijn voor 95% in eigen Triodos Fondsen en certificaten. De inkomsten uit het vermogen duiden niet op een 'gezond' financieel rendement dat de inflatie overstijgt of voor uitbreiding van de impact investeringen. Omdat de liquide middelen en de deelnemingen bij de eigen bank worden aangehouden is het wel een 100% duurzaam belegger. Welk deel eventueel als impact investeringen kan worden aangemerkt, is uit de jaarrekening 2010 niet te achterhalen.